Ενότητα 7: Υποστήριξη & Δράση: Τι να κάνετε αν εσείς ή κάποιο άλλο άτομο βιώσει Έμφυλη Βία (GBV)
Πρακτική, βήμα-βήμα καθοδήγηση για να ανταποκριθείτε με ασφάλεια και ενσυναίσθηση στην έμφυλη βία – είτε τη βιώνετε εσείς είτε υποστηρίζετε κάποιο άλλο άτομο.
Πρακτικός οδηγός & Υπηρεσίες υποστήριξης
Αυτή η ενότητα προσφέρει πρακτική καθοδήγηση για όποιο άτομο βιώνει ή γίνεται μάρτυρας έμφυλης βίας (GBV). Είτε επηρεάζεστε άμεσα είτε υποστηρίζετε κάποιο άλλο άτομο, παρέχει βήμα-βήμα συμβουλές για να δράσετε με ασφάλεια, αποτελεσματικότητα και ενσυναίσθηση.
- ● Αν βιώνετε ή έχετε βιώσει έμφυλη βία, αυτή η ενότητα σας βοηθά να κατανοήσετε τις επιλογές σας, να προστατευτείτε και να αποκτήσετε πρόσβαση στην υποστήριξη που χρειάζεστε.
- ● Αν δεν επηρεάζεστε άμεσα, εξηγεί πώς να υποστηρίξετε κάποιο άτομο που επηρεάζεται, με σαφείς οδηγίες για το τι να κάνετε αν ένας/μία επιζών/επιζώσα απευθυνθεί σε εσάς για βοήθεια.
Το περιεχόμενο βασίζεται σε διεθνείς βέλτιστες πρακτικές και σε βασικές αρχές, όπως ο σεβασμός στις επιλογές των επιζώντων/επιζωσών, η εμπιστευτικότητα, η ασφάλεια και η μη διάκριση.
Τέλος, θα βρείτε μια επιλεγμένη λίστα επίσημων υπηρεσιών υποστήριξης και μηχανισμών αναφοράς σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο, ώστε εσείς ή άλλα άτομα να ενημερωθείτε, να προστατευτείτε και να ενδυναμωθείτε.
Η εμπειρία ή η μαρτυρία έμφυλης βίας (GBV) — είτε είναι σωματική, ψυχολογική, λεκτική, σεξουαλική ή διαδικτυακή — μπορεί να μοιάζει συντριπτική, να προκαλεί απομόνωση και φόβο. Αυτή η ενότητα είναι εδώ για να σας υποστηρίξει με σαφή, εφαρμόσιμα βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε είτε για τον εαυτό σας είτε για να βοηθήσετε κάποιο άλλο άτομο. Όποια κι αν είναι η κατάστασή σας, δεν είστε μόνοι/μόνες και υπάρχουν ασφαλείς, εμπιστευτικοί τρόποι να ζητήσετε υποστήριξη.
Αν βιώνετε έμφυλη βία (GBV)
Όποια μορφή έμφυλης βίας κι αν αντιμετωπίζετε, η ασφάλεια, η ευημερία και οι επιλογές σας έχουν σημασία. Τα παρακάτω βήματα μπορούν να σας βοηθήσουν να δράσετε με τον δικό σας ρυθμό. Θυμηθείτε ότι δεν είστε μόνοι/μόνες — υπάρχουν επαγγελματίες και υπηρεσίες έτοιμες να σας υποστηρίξουν χωρίς πίεση ή κριτική.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο —online ή offline— η ασφάλειά σας είναι το πρώτο.
● Εκτός διαδικτύου (offline): Καλέστε την αστυνομία, φύγετε από το σπίτι σας αν είναι δυνατόν ή πηγαίνετε σε ένα ασφαλές μέρος, όπως αστυνομικό τμήμα, νοσοκομείο, ξενώνα/καταφύγιο ή στο σπίτι ενός έμπιστου φίλου/μιας έμπιστης φίλης ή μέλους της οικογένειας.
● Διαδικτυακά (online): Ενεργοποιήστε ρυθμίσεις ιδιωτικότητας στα social media, αποκλείστε (block) ή κάντε σίγαση (mute) σε κακοποιητικούς λογαριασμούς και χρησιμοποιήστε κρυπτογραφημένες πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων. Οι κρυπτογραφημένες πλατφόρμες βοηθούν στην προστασία των συνομιλιών σας από υποκλοπή ή παρακολούθηση, ειδικά αν το άτομο που προκαλεί βλάβη έχει πρόσβαση στις συσκευές ή στους λογαριασμούς σας. Αν οι απειλές κλιμακωθούν, επικοινωνήστε με έμπιστα άτομα ή με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Αν βρίσκεστε σε σωματικό κίνδυνο, καλέστε τον πανευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112 για τοπικούς ανταποκριτές ή τη γραμμή βοήθειας ειδικά για έμφυλη βία 116 016, διαθέσιμη σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Μπορείτε επίσης να ανατρέξετε στις ειδικές υπηρεσίες της χώρας σας.
Μπορείτε επίσης να σκεφτείτε να προετοιμάσετε ένα σχέδιο ασφάλειας: ένα μικρό σύνολο βημάτων και πόρων — όπως μια έτοιμη τσάντα, σημαντικούς αριθμούς τηλεφώνου, μετρητά έκτακτης ανάγκης και ασφαλείς διαδρομές εξόδου — που μπορεί να σας βοηθήσει να φύγετε γρήγορα αν χρειαστεί.
Το να μιλήσετε σε ένα έμπιστο άτομο, είτε είναι φίλος/η, εκπαιδευτικός, youth worker ή μέλος της οικογένειας, μπορεί να είναι ένα κρίσιμο βήμα για να νιώσετε υποστήριξη και να βρείτε βοήθεια. Δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσετε μόνοι/μόνες.
Η διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων είναι σημαντική αν αργότερα αποφασίσετε να κάνετε αναφορά για την κακοποίηση. Η τεκμηρίωση μπορεί να ενισχύσει οποιαδήποτε νομική ενέργεια ή προστατευτικά μέτρα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- ● Στιγμιότυπα οθόνης (screenshots) από κακοποιητικά μηνύματα ή απειλές
- ● Γραπτό ημερολόγιο/καταγραφή περιστατικών, ημερομηνιών και μαρτύρων
- ● Φωτογραφίες τραυματισμών ή κατεστραμμένης περιουσίας
- ● Αντίγραφα αστυνομικών αναφορών, ιατρικών εγγράφων ή επικοινωνιών με κοινωνικές υπηρεσίες
Κρατήστε αυτές τις πληροφορίες σε ασφαλές μέρος ή με κάποιο άτομο που εμπιστεύεστε.
Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι υπηρεσιών υποστήριξης διαθέσιμοι για άτομα που έχουν βιώσει ή βιώνουν αυτή τη στιγμή έμφυλη βία. Οι εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης μπορούν να βοηθήσουν με:
- ● Νομική συμβουλή, εκπροσώπηση και ασφαλιστικά/περιοριστικά ή προστατευτικά μέτρα
- ● Βοήθεια για να κινηθείτε σε διαδικασίες αστυνομίας, υγειονομικής περίθαλψης ή κοινωνικών υπηρεσιών
- ● Συναισθηματική και ψυχολογική υποστήριξη
- ● Ασφαλή φιλοξενία ή έκτακτη στέγαση
- ● Φροντίδα παιδιών ή κοινωνικές υπηρεσίες
- ● Υποστήριξη για εκπαίδευση ή εργασία
- ● Υπηρεσίες διερμηνείας και μετάφρασης
Οι περισσότερες από αυτές τις υπηρεσίες είναι δωρεάν και εμπιστευτικές. Πολλές προσφέρουν υποστήριξη «μιας στάσης», συνδέοντάς σας με ό,τι μπορεί να χρειάζεστε. Έχετε δικαίωμα να υποστηριχθείτε χωρίς να σας κρίνουν, να σας πιέζουν ή να σας κάνουν διακρίσεις.
Η απόφαση για αναφορά ανήκει αποκλειστικά σε εσάς. Εσείς αποφασίζετε αν, πότε και πώς θέλετε να κάνετε αυτό το βήμα. Αν αποφασίσετε να κάνετε αναφορά της κακοποίησης, μπορείτε να:
- ● Καταθέσετε αναφορά στην αστυνομία ή στον/στην εισαγγελέα
- ● Χρησιμοποιήσετε ανώνυμα ή διαδικτυακά εργαλεία αναφοράς
- ● Ζητήσετε υποστήριξη από νομική βοήθεια ή από συνήγορο/υποστηρικτή
Μπορείτε επίσης να επιλέξετε να μην κάνετε αναφορά — και παρ’ όλα αυτά να λάβετε πλήρη υποστήριξη και υπηρεσίες.
Αν γίνεστε μάρτυρας έμφυλης βίας (GBV) ή θέλετε να υποστηρίξετε κάποιο άτομο
Αν πιστεύετε ότι κάποιο κοντινό σας άτομο μπορεί να βιώνει έμφυλη βία, υπάρχουν απλοί αλλά ισχυροί τρόποι με τους οποίους μπορείτε να βοηθήσετε. Δεν χρειάζεται να είστε ειδικός/ή — η ενσυναίσθηση, η εμπιστοσύνη και η παρουσία σας μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά. Αυτή η ενότητα προσφέρει ιδέες για το πώς να υποστηρίξετε κάποιο άτομο με ασφάλεια και σεβασμό.
Αν κάποιος/κάποια σας εκμυστηρευτεί την εμπειρία κακοποίησης:
- ● Πιστέψτε τον/την. Μην ζητάτε αποδείξεις.
- ● Μην τον/την κρίνετε και μην τον/την κάνετε να νιώσει ότι φταίει για την κακοποίηση.
- ● Ευχαριστήστε τον/την που σας εμπιστεύτηκε. Πείτε του/της ότι δεν είναι μόνος/η.
Μπορεί να νιώσετε σοκ, θυμό ή σύγχυση, ειδικά αν το άτομο που ασκεί κακοποίηση είναι κάποιος/κάποια που γνωρίζετε. Παρ’ όλα αυτά, ανταποκριθείτε ήρεμα και με συμπόνια. Προσπαθήστε να καταλάβετε πόσο μεγάλο βήμα μπορεί να είναι αυτό για εκείνον/εκείνη — χρειάζεται θάρρος για να μιλήσει. Το να ξέρει ότι έχει κάποιον/κάποια που τον/την πιστεύει και μπορεί να εμπιστευτεί μπορεί να είναι τεράστια ανακούφιση και ένα ισχυρό πρώτο βήμα στη διαδικασία επούλωσης.
Αφήστε τον/την να μιλήσει με τα δικά του/της λόγια και στον δικό του/της ρυθμό. Μην πιέζετε για λεπτομέρειες και μην προσπαθείτε να λύσετε τα πάντα αμέσως. Το να ακούτε με φροντίδα μπορεί να είναι απίστευτα θεραπευτικό. Οι ερωτήσεις και το να του/της δώσετε χώρο να περιγράψει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει μπορεί επίσης να τον/την βοηθήσουν να βρει τις δικές του/της απαντήσεις. Αφήστε τον/την να καθοδηγήσει τη συζήτηση. Αν δεν είναι έτοιμος/η, προτείνετε να ξαναμιλήσετε αργότερα — και κρατήστε την υπόσχεσή σας.
Μπορεί να νιώσετε την ανάγκη να δράσετε — να τον/την βοηθήσετε να φύγει, να ενημερώσετε άλλους/ες ή να αντιμετωπίσετε το άτομο που προκαλεί βλάβη. Αυτές οι αντιδράσεις προέρχονται από φροντίδα, αλλά είναι σημαντικό να θυμάστε:
- ● Το να φύγει μπορεί να μην φαίνεται ασφαλές ή εφικτό αυτή τη στιγμή.
- ● Μπορεί να μην έχει χρήματα, στέγη ή να ανησυχεί για παιδιά ή κατοικίδια.
- ● Μπορεί απλώς να μην είναι έτοιμος/η να τερματίσει τη σχέση.
Μόνο ο/η ίδιος/α μπορεί να αποφασίσει πότε και πώς θα δράσει. Ο ρόλος σας δεν είναι να αποφασίσετε για εκείνον/εκείνη, αλλά να είστε δίπλα του/της — χωρίς κρίση, πίεση ή προσδοκία.
Μείνετε παρόντες. Συνεχίστε να ακούτε. Δείξτε ότι νοιάζεστε. Μερικές φορές, το να ξέρει κάποιος/κάποια ότι υπάρχει ένα άτομο δίπλα του/της που τον/την πιστεύει και σέβεται τον ρυθμό του/της μπορεί να είναι απίστευτα ενδυναμωτικό. Είτε τον/την βοηθάτε να βρει τις δικές του/της απαντήσεις είτε απλώς προσφέρετε συναισθηματική υποστήριξη, ήδη βοηθάτε περισσότερο απ’ όσο νομίζετε.
Αν βοηθάτε κάποιο άτομο που βιώνει έμφυλη βία, μπορείτε να το υποστηρίξετε ώστε να έρθει σε επαφή με εξειδικευμένες υπηρεσίες. Θα πρέπει να το κάνετε μόνο αν συμφωνεί ότι είναι ένα βήμα που θέλει να κάνει. Με τη συγκατάθεσή του/της, μπορείτε να:
- ● Τον/την βοηθήσετε να βρει υπηρεσία υποστήριξης, γραμμή βοήθειας ή κατάλληλο κανάλι αναφοράς
- ● Του/της επιτρέψετε να χρησιμοποιήσει το τηλέφωνο ή τον υπολογιστή σας (ειδικά αν το δικό του/της παρακολουθείται)
- ● Πάτε μαζί του/της σε ραντεβού ή υπηρεσίες, για να τον/την υποστηρίξετε και να τον/την βοηθήσετε να νιώσει ασφαλής
Το να υποστηρίζεις κάποιο άτομο σε μια δύσκολη περίοδο μπορεί να έχει συναισθηματικό κόστος. Είναι σημαντικό να προστατεύεις τη δική σου ευημερία, ενώ στηρίζεις τη δική του/της:
- ● Να ξεκουράζεσαι αρκετά
- ● Να κινείς το σώμα σου — ακόμη και ένας σύντομος περίπατος μπορεί να μειώσει το άγχος
- ● Να αφιερώνεις χρόνο σε πράγματα που σου αρέσουν
- ● Να περνάς χρόνο με ανθρώπους που σε στηρίζουν και σε ενθαρρύνουν
- ● Να μιλάς για το πώς νιώθεις με κάποιο άτομο που εμπιστεύεσαι, χωρίς να προδίδεις την εμπιστευτικότητα του ατόμου που βοηθάς
● Αν χρειάζεται, σκέψου να ζητήσεις και εσύ υποστήριξη από/από έναν/μία σύμβουλο, μια γραμμή βοήθειας ή έναν/μία επαγγελματία ψυχικής υγείας. Οι εξειδικευμένες υπηρεσίες είναι εκεί για να στηρίξουν και εσένα, ακόμη κι αν δεν έχεις βιώσει προσωπικά την κακοποίηση.
Αν γίνει υπερβολικά δύσκολο να το διαχειριστείς μόνος/η, μίλησε ειλικρινά με τον/την φίλο/η ή το μέλος της οικογένειας και δες αν υπάρχει κάποιο άλλο άτομο στο οποίο θα ένιωθε άνετα να μοιραστεί την κατάσταση και που μπορεί επίσης να τον/την στηρίξει. Δεν είσαι αποκλειστικά υπεύθυνος/η να «τα φτιάξεις» όλα.
Είτε επιβιώνεις από τη βία είτε στέκεσαι δίπλα σε κάποιο άτομο που τη βιώνει:
- ● Δεν είσαι μόνος/η. Υπάρχει βοήθεια.
- ● Εμπιστεύσου το ένστικτό σου. Δράσε με ενσυναίσθηση.
- ● Ζήτησε υποστήριξη. Κάθε βήμα που κάνεις μετράει.
Η παρενόχληση μπορεί να συμβεί σε διάφορα περιβάλλοντα — στη δουλειά, σε σχολεία, πανεπιστήμια, δημόσιους χώρους ή στο διαδίκτυο. Μπορεί να πάρει πολλές μορφές, όπως λεκτική κακοποίηση, ανεπιθύμητη σωματική επαφή, σεξουαλική παρενόχληση, εκφοβιστική συμπεριφορά ή διαδικτυακό εκφοβισμό. Όπου κι αν συμβαίνει, η παρενόχληση είναι απαράδεκτη και έχεις δικαίωμα να νιώθεις ασφαλής και να σε σέβονται.
Τι μπορείς να κάνεις:
• Κατέγραψε τα πάντα: Κράτησε αρχείο με τα περιστατικά (ημερομηνίες, ώρες, τοποθεσίες, τι συνέβη και τυχόν μάρτυρες). Αποθήκευσε emails, screenshots ή μηνύματα που δείχνουν ανάρμοστη συμπεριφορά.
Κάνε αναφορά του περιστατικού εσωτερικά:
o Χώρος εργασίας: Επικοινώνησε με το Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού (HR) ή με το/την αρμόδιο/α υπεύθυνο/η για τη διαχείριση καταγγελιών παρενόχλησης.
o Εκπαιδευτικό ίδρυμα: Ανέφερε το περιστατικό σε έναν/μία εκπαιδευτικό που εμπιστεύεσαι, σε σχολικό/ή σύμβουλο ή στον/στην υπεύθυνο/η κατά της παρενόχλησης του ιδρύματος.
o Σε δημόσιους χώρους: Αν νιώθεις ασφαλής, ζήτησε βοήθεια από άτομα που βρίσκονται κοντά ή ανέφερε το περιστατικό σε προσωπικό φύλαξης/ασφάλειας.
Ζήτησε εξωτερική υποστήριξη: Αν νιώθεις ότι η αναφορά σου δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, μπορείς να κλιμακώσεις το θέμα με:
o Επικοινωνία με εξωτερικούς οργανισμούς που ειδικεύονται στην έμφυλη βία (GBV) ή στην παρενόχληση στον χώρο εργασίας.
o Επικοινωνία με συνδικαλιστικούς φορείς, ομάδες δικαιωμάτων εργαζομένων ή οργανώσεις υποστήριξης φοιτητών/μαθητών.
o Υποβολή επίσημης καταγγελίας σε εθνικούς φορείς ισότητας ή σε επιθεωρήσεις εργασίας.
• Νομικές ενέργειες: Έχεις το δικαίωμα να ακολουθήσεις νομική οδό κατά του δράστη/της δράστιδας, αν το επιλέξεις, αλλά δεν είσαι υποχρεωμένος/η να κάνεις αυτό το βήμα. Υπηρεσίες νομικής υποστήριξης είναι διαθέσιμες για να σε καθοδηγήσουν και να σε στηρίξουν στη διαδικασία, αν και όταν αποφασίσεις ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για εσένα.
Σημαντικές υπενθυμίσεις:
• Δεν φταις εσύ. Η παρενόχληση αφορά δύναμη και έλεγχο, όχι το πώς συμπεριφέρεσαι, ντύνεσαι ή κινείσαι.
• Δεν χρειάζεται να το διαχειριστείς μόνος/η. Υπάρχουν υπηρεσίες υποστήριξης που μπορούν να σε καθοδηγήσουν, ακόμη κι αν επιλέξεις να μην κάνεις αναφορά.
• Έχεις δικαίωμα να εργάζεσαι, να σπουδάζεις και να ζεις σε ασφαλή και με σεβασμό περιβάλλοντα.
Κανάλια αναφοράς σε επίπεδο ΕΕ
Ο πανευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης είναι διαθέσιμος σε όλα τα κράτη μέλη για αστυνομία, ιατρική βοήθεια ή πυροσβεστική. Μπορείτε να καλέσετε το 112 ή να στείλετε δωρεάν SMS ή email στο: contact@112.gov.gr (ανάλογα με τα εθνικά συστήματα και τις δυνατότητες προσβασιμότητας).
Αυτός ο εναρμονισμένος αριθμός γραμμής βοήθειας είναι διαθέσιμος σε όλη την ΕΕ για την παροχή υποστήριξης, πληροφοριών και καθοδήγησης σε γυναίκες που είναι θύματα βίας. Οι κλήσεις είναι εμπιστευτικές και, στις περισσότερες χώρες, χωρίς χρέωση.
Εθνικές γραμμές βοήθειας (ανά χώρα)
Κάθε χώρα της ΕΕ διαθέτει τη δική της εθνική γραμμή βοήθειας για επιζώσες/επιζώντες έμφυλης βίας. Οι υπηρεσίες αυτές είναι εμπιστευτικές, συχνά διαθέσιμες 24/7 και στελεχωμένες από καταρτισμένους επαγγελματίες.
Παρακάτω παρουσιάζονται οι εθνικές γραμμές βοήθειας από τις χώρες-εταίρους του SHIELD:
Γραμμή SOS – 15900
Εθνική Γραμμή κατά της Βίας και της Παρενόχλησης (Numero Antiviolenza e Stalking) – 1522
Γραμμή Βοήθειας για Βία κατά των Γυναικών (Hilfetelefon Gewalt gegen Frauen) – 08000 116 016 – https://www.hilfetelefon.de/
Γραμμή Πληροφόρησης και Νομικής Συμβουλευτικής για Έμφυλη Βία – 016 – Αριθμός WhatsApp: 600 000 016 – email: 016-online@igualdad.gob.es | Ανήλικοι/ες: ANAR: 900 20 20 10
Safe At Home (Veilig Thuis) – 0800 2000
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Εθνικές Γραμμές Βοήθειας